Ocalone dziedzictwo odkryte na nowo

Podstawowe informacje o projekcie

Nazwa programu: Fundusze Europejskie na Rozwój Cyfrowy 2021–2027 (FERC), Priorytet 2 – Zaawansowane usługi cyfrowe, Działanie 2.3 Cyfrowa dostępność i ponowne wykorzystanie informacji
Beneficjent: Polska Akademia Nauk Biblioteka Kórnicka
Okres realizacji: od 1 stycznia 2026 do 28 lutego 2029

Całkowity koszt projektu: 14 534 000 zł w tym:
1) z budżetu środków europejskich : 11 585 603,15 zł (79,71% dofinansowania)
2) z budżetu państwa: 2 949 089,05 zł (20,29 % dofinansowania)
Projekt nie jest partnerski.

Cel główny projektu

Celem przedsięwzięcia jest zabezpieczenie, digitalizacja i szerokie udostępnienie online najcenniejszych zbiorów PAN Biblioteki Kórnickiej, w tym kolekcji wpisanych na listy UNESCO, oraz modernizacja Platformy Cyfrowej PAN BK wraz z budową innowacyjnego systemu Asystent Czytelnika, opartego na technologiach sztucznej inteligencji.

Cele szczegółowe

1. Digitalizacja i ochrona zasobu dziedzictwa

• digitalizacja 29 050 obiektów, w tym kolekcji UNESCO, korespondencji, fotografii i starodruków;
• wykonanie ponad 500 000 skanów wysokiej jakości;
• opracowanie, zabezpieczenie i przygotowanie materiałów zgodnie z najwyższymi standardami konserwatorskimi.

2. Modernizacja i rozwój systemów cyfrowych

• rozbudowa istniejącej Platformy Cyfrowej PAN BK (moduły: OPAC, Wyszukiwanie, Opracowanie zbioru);
• stworzenie nowego modułu Konserwacja do rejestracji, planowania i monitorowania prac konserwatorskich;

3. Budowa systemu Asystent Czytelnika (AI)

• wdrożenie mechanizmów sztucznej inteligencji: NLP, wyszukiwanie semantyczne, generowanie metadanych (MARC21), wyszukiwanie fragmentów tekstu;
• udostępnienie otwartego API.

4. Podniesienie kompetencji zespołu

• szkolenia dla min. 3 pracowników IT i 30 pracowników merytorycznych.

5. Pełna otwartość i dostępność cyfrowa

• udostępnianie zasobów zgodnie z WCAG 2.1 AA, FAIR i zasadami open data.

Zakres digitalizowanych zbiorów

Projekt obejmuje digitalizację 29 050 obiektów, w tym:

• Biblioteka Braci Czeskich – 1500 starodruków (UNESCO),
• Akta „Sporu o Morskie Oko” – 6 jednostek (UNESCO),
• Dokumenty pergaminowe 1531–1676 – 30 obiektów,
• Korespondencja Działyńskich – 3000 listów,
• Kolekcja fotografii – 7000 obiektów,
• Druki zwarte 1919–1997 – 17 500 rekordów,
• Seria Urzędnicy staropolscy – 14 tomów.

Wskaźniki projektu (KPI)

Wskaźniki dotyczące digitalizacji

• Liczba zdigitalizowanych dokumentów: 29 050
• Liczba udostępnionych online zasobów: 29 050
• Liczba użytkowników Platformy Cyfrowej: wzrost z 1 000 do 3 000

Wskaźniki dotyczące rozwoju technologicznego

• Wdrożone funkcjonalności AI: 3
• Utworzone API: 3
• Liczba uruchomionych systemów teleinformatycznych: 2 (Platforma Cyfrowa, Asystent Czytelnika)

Wskaźniki szkoleniowe

• Przeszkoleni pracownicy IT: 3
• Przeszkoleni pracownicy merytoryczni: 30

Zadania

W ramach zadania 1 realizowane będą działania związane z digitalizacją, opracowaniem i udostępnieniem najcenniejszych zasobów PAN Biblioteki Kórnickiej, w tym kolekcji wpisanych na listę UNESCO. Opracowaniem objęte zostaną fotografie XIX/XX w., druki z lat 1919/1939, dyplomy, korespondencja rodzin Działyńskich i Zamoyskich, kolekcja Braci Czeskich oraz materiały z procesu o Morskie Oko. Prace będą prowadzone od I kwartału 2026 r. do IV kwartału 2028 r. przez zespół ds. opracowania zbiorów i koordynatorów merytorycznych.
Równolegle trwać będą działania konserwatorskie: konserwacja zachowawcza, stabilizacja i rekonstrukcja obiektów w złym stanie. Zespół konserwatorów pod nadzorem koordynatora ds. konserwacji będzie realizować je w tym samym okresie od I kwartału 2026 r. do IV kwartału 2028 r. Proces digitalizacji (skanowanie, korekta, udostępnienie online, obsługa magazynowa) planowany jest od III kwartału 2026 r. do I kwartału 2029 r. Za działania odpowiadać będą zespół ds. digitalizacji oraz redakcja biblioteki cyfrowej. W tym czasie (II/IV kw. 2026 r.) realizowane będą również zakupy sprzętu i materiałów: urządzeń do digitalizacji, materiałów konserwatorskich oraz macierzy dyskowej, prowadzonych przez zespół
zakupowy i kierownika projektu. W okresie od III kwartału 2027 r. do II kwartału 2028 r. zaplanowano audyty bezpieczeństwa systemów i zgodności z WCAG, wykonywane przez zewnętrznych audytorów i
zespół IT.
Zadanie 2 obejmuje rozwój i utrzymanie Platformy Cyfrowej PAN Biblioteka Kórnicka. Od I kwartału 2027 r. do III kwartału 2028 r. przewidziano rozbudowę systemu o moduł konserwacji, implementację systemu Asystent Czytelnika z AI oraz integrację z repozytoriami zewnętrznymi. Zadania te zrealizują wykonawcy zewnętrzni, zespół IT oraz koordynator ds. platformy. Równolegle (I kw. 2027/ IV kw. 2028) prowadzone będą badania UX/UI, testy funkcjonalności oraz analiza błędów.
Zadanie 3 to szkolenia prowadzone przez wykonawcę zewnętrznego od II kwartału 2027 r. do III kwartału 2028 r. Obejmą one bibliotekarzy, konserwatorów i specjalistów ds. digitalizacji i metadanych. Uwzględniono także warsztaty z zakresu AI, OCR i zarządzania danymi cyfrowymi.
Zadanie 4 obejmuje działania promocyjne i popularyzujące projekt. Od II kwartału 2026 r. do I kwartału 2029 r. realizowane będą kampanie medialne, publikacje, działania online, konferencje i lekcje edukacyjne.
Odpowiedzialny będzie zespół ds. promocji i koordynator promocji.

Grupy docelowe

Na podstawie przeprowadzonych badań zidentyfikowano następujące
główne grupy użytkowników i interesariuszy projektu:
a) Kadra naukowo-badawcza – historycy, literaturoznawcy, genealodzy oraz badacze kultury i nauki, dla których zbiory PAN Biblioteka Kórnicka stanowią cenne źródło materiałów badawczych. Ta grupa wymaga
szczegółowego opisu metadanych oraz wysokiej jakości odwzorowań cyfrowych.
b) Studenci i nauczyciele akademiccy – osoby poszukujące materiałów źródłowych do prac naukowych i dydaktyki akademickiej, potrzebujące szybkiego dostępu do materiałów historycznych i naukowych.
c) Instytucje kultury i archiwa – muzea, biblioteki i archiwa zainteresowane dostępem do unikatowych zbiorów PAN Biblioteka Kórnicka dla celów wystawienniczych i badawczych, które będą wykorzystywać API do integracji z własnymi systemami.
d) Bibliotekarze i konserwatorzy – specjaliści zainteresowani nowoczesnymi metodami digitalizacji i konserwacji, którzy będą korzystać z opracowanych standardów i procedur jako wzorców do naśladowania.

e) Społeczeństwo i miłośnicy historii – pasjonaci historii, nauczyciele i niezależni badacze zainteresowani polskim dziedzictwem kulturowym, dla których kluczowa jest intuicyjna nawigacja i przyjazny interfejs.
f) Specjaliści ds. sztucznej inteligencji i analizy danych – naukowcy i praktycy zainteresowani wykorzystaniem AI w analizie zasobów kulturowych, którzy będą testować i rozwijać nowe metody analizy tekstów historycznych

Rezultaty projektu

Dzięki realizacji projektu PAN Biblioteka Kórnicka zapewni:

• pełną, otwartą, bezpłatną dostępność cyfrową zasobów kultury,
• nowoczesne narzędzia badawcze i edukacyjne dla naukowców, studentów i użytkowników,
• wsparcie dla badań humanistyki cyfrowej poprzez udostępnienie wysokiej jakości danych,
• trwałe zabezpieczenie najcenniejszych zbiorów dziedzictwa narodowego.

Projekt znacząco wzmocni także widoczność PAN Biblioteki Kórnickiej w krajowej i międzynarodowej infrastrukturze naukowej i dziedzictwa cyfrowego.