Ocalone dziedzictwo odkryte na nowo

W latach 2026-2029 Biblioteka Kórnicka realizuje projekt, który zapewni wolny, cyfrowy dostęp do dużej części naszej kolekcji – mowa o ponad pół milionie skanów wyjątkowych, a często unikatowych materiałów. Każda zainteresowana osoba będzie mogła zapoznać się z nimi na Platformie Cyfrowej PAN Biblioteki Kórnickiej.

Tablica informacyjna na terenie Zamku w Kórniku

Podstawowe informacje o projekcie

Ocalone dziedzictwo odkryte na nowo. Zabezpieczenie, opracowanie i digitalizacja zbiorów Biblioteki Kórnickiej wpisanych na listy UNESCO oraz kontynuacja procesu cyfryzacji najcenniejszych kolekcji z zasobu – tak brzmi pełny tytuł naszego projektu. Jest on realizowany w ramach programu: Fundusze Europejskie na Rozwój Cyfrowy 2021–2027 (FERC), Priorytet 2. Zaawansowane usługi cyfrowe, Działanie 2.3. Cyfrowa dostępność i ponowne wykorzystanie informacji.

Beneficjent: Polska Akademia Nauk Biblioteka Kórnicka
Okres realizacji: od 1 stycznia 2026 do 28 lutego 2029 roku
Całkowity koszt projektu to 14 534 000 zł, w tym:

1. z budżetu środków europejskich: 11 585 603,15 zł (79,71% dofinansowania)
2. z budżetu państwa: 2 949 089,05 zł (20,29 % dofinansowania)

Projekt nie jest partnerski.

Cele projektu

Głównym celem przedsięwzięcia jest zabezpieczenie, digitalizacja i szerokie udostępnienie online najcenniejszych zbiorów PAN Biblioteki Kórnickiej, w tym kolekcji wpisanych na listy UNESCO, oraz modernizacja Platformy Cyfrowej PAN BK wraz z budową innowacyjnego systemu Asystent Czytelnika, opartego na technologiach sztucznej inteligencji.

Cele szczegółowe:

1. Digitalizacja i ochrona zasobu dziedzictwa:

• digitalizacja 29 050 obiektów, w tym kolekcji wpisanych na listy UNESCO, korespondencji, fotografii i starodruków;
• wykonanie ponad 500 000 skanów wysokiej jakości;
• opracowanie, zabezpieczenie i przygotowanie materiałów zgodnie z najwyższymi standardami konserwatorskimi.

2. Modernizacja i rozwój systemów cyfrowych:

• rozbudowa istniejącej Platformy Cyfrowej PAN BK (moduły: OPAC, Wyszukiwanie, Opracowanie zbioru);
• stworzenie nowego modułu Konserwacja – do rejestracji, planowania i monitorowania prac konserwatorskich.

3. Budowa systemu Asystent Czytelnika:

• wdrożenie mechanizmów sztucznej inteligencji: NLP (ang. Natural Language Processing – przetwarzanie języka naturalnego), wyszukiwanie semantyczne, generowanie metadanych (MARC21), wyszukiwanie fragmentów tekstu;
• udostępnienie otwartego API (ang. Application Programming Interface – interfejs programowania aplikacji).

4. Podniesienie kompetencji zespołu:

• szkolenia dla min. 3 pracowników z zakresu IT i 30 pracowników merytorycznych.

5. Pełna otwartość i dostępność cyfrowa:

• udostępnianie zasobów zgodnie z WCAG 2.2 AA, FAIR i zasadami open data.

Zakres digitalizowanych zbiorów

Projekt obejmuje digitalizację 29 050 obiektów, wśród nich znajdują się:

• biblioteka Braci Czeskich – 1500 starodruków (UNESCO),
• akta tzw. sporu o Morskie Oko – 6 jednostek (UNESCO),
• dokumenty pergaminowe z lat 1531–1676 – 30 obiektów,
• korespondencja Działyńskich – 3000 listów,
• kolekcja fotografii – 7000 obiektów,
• druki zwarte 1919–1997 – 17 500 rekordów,
• seria o urzędnikach staropolskich – 14 tomów.

Kluczowe wskaźniki efektywności projektu (ang. KPI – Key Performance Indicators)

Wskaźniki dotyczące digitalizacji:

• liczba zdigitalizowanych dokumentów: 29 050
• liczba udostępnionych online zasobów: 29 050
• liczba użytkowników Platformy Cyfrowej: wzrost z 1 000 do 3 000

Wskaźniki dotyczące rozwoju technologicznego:

• wdrożone funkcjonalności AI: 3
• utworzone API: 3
• liczba uruchomionych systemów teleinformatycznych: 2 (Platforma Cyfrowa, Asystent Czytelnika)

Wskaźniki szkoleniowe:

• przeszkoleni pracownicy IT: 3
• przeszkoleni pracownicy merytoryczni: 30

Zadania

W ramach zadania 1. realizowane będą działania związane z digitalizacją, opracowaniem i udostępnieniem najcenniejszych zasobów PAN Biblioteki Kórnickiej, w tym kolekcji wpisanych na listy UNESCO. Opracowaniem objęte zostaną fotografie z XIX i XX w., druki z lat 1919-1939, dyplomy, korespondencja rodzin Działyńskich i Zamoyskich, kolekcja Braci Czeskich oraz materiały z procesu o Morskie Oko. Prace będą prowadzone od I kwartału 2026 do IV kwartału 2028 roku przez zespół ds. opracowania zbiorów i koordynatorów merytorycznych. Równolegle trwać będą działania konserwatorskie: konserwacja zachowawcza oraz stabilizacja i rekonstrukcja obiektów w złym stanie. Zespół konserwatorów pod nadzorem koordynatora ds. konserwacji będzie realizować je w tym samym okresie od I kwartału 2026 do IV kwartału 2028 roku. Proces digitalizacji (skanowanie, korekta, udostępnienie online, obsługa magazynowa) planowany jest od III kwartału 2026 do I kwartału 2029 roku. Za działania odpowiadać będą zespół ds. digitalizacji oraz redakcja biblioteki cyfrowej. W tym czasie (II-IV kwartał 2026 roku) realizowane będą również zakupy sprzętu i materiałów: urządzeń do digitalizacji, materiałów konserwatorskich oraz macierzy dyskowej, prowadzone przez zespół zakupowy i kierownika projektu. W okresie od III kwartału 2027 do II kwartału 2028 roku zaplanowano audyty bezpieczeństwa systemów i zgodności z WCAG, wykonywane przez zewnętrznych audytorów i zespół IT.

Zadanie 2. obejmuje rozwój i utrzymanie Platformy Cyfrowej PAN Biblioteki Kórnickiej. Od I kwartału 2027 do III kwartału 2028 roku przewidziano rozbudowę systemu o moduł konserwacji, implementację systemu Asystent Czytelnika z AI oraz integrację z repozytoriami zewnętrznymi. Zadania te zrealizują wykonawcy zewnętrzni, zespół IT oraz koordynator ds. platformy. Równolegle (I kwartał 2027-IV kwartał 2028 roku) prowadzone będą badania UX i UI, testy funkcjonalności oraz analiza błędów.

Zadanie 3. to szkolenia prowadzone przez wykonawcę zewnętrznego od II kwartału 2027 do III kwartału 2028 roku. Obejmą one bibliotekarzy, konserwatorów i specjalistów ds. digitalizacji i metadanych. Uwzględniono także warsztaty z zakresu AI, OCR i zarządzania danymi cyfrowymi.

Zadanie 4. obejmuje działania promocyjne i popularyzujące projekt. Od II kwartału 2026  do I kwartału 2029 roku realizowane będą kampanie medialne, publikacje, działania online, konferencje i lekcje edukacyjne. Odpowiedzialny będzie za to zespół ds. promocji i koordynator ds. strategii informacyjnej.

Grupy docelowe

Na podstawie przeprowadzonych badań zidentyfikowano następujące główne grupy użytkowników i interesariuszy projektu:

1. Kadra naukowo-badawcza – historycy, literaturoznawcy, genealodzy oraz badacze kultury i nauki, dla których zbiory PAN Biblioteki Kórnickiej stanowią cenne źródło materiałów badawczych. Ta grupa wymaga szczegółowego opisu metadanych oraz wysokiej jakości odwzorowań cyfrowych.
2. Studenci i nauczyciele akademiccy – osoby poszukujące materiałów źródłowych do prac naukowych i dydaktyki akademickiej, potrzebujące szybkiego dostępu do materiałów historycznych i naukowych.
3. Instytucje kultury i archiwa – muzea, biblioteki i archiwa zainteresowane dostępem do unikatowych zbiorów PAN Biblioteki Kórnickiej dla celów wystawienniczych i badawczych, które będą wykorzystywać API do integracji z własnymi systemami.
4. Bibliotekarze i konserwatorzy – specjaliści zainteresowani nowoczesnymi metodami digitalizacji i konserwacji, którzy będą korzystać z opracowanych standardów i procedur jako wzorców do naśladowani
5. Społeczeństwo i miłośnicy historii – pasjonaci historii, nauczyciele i niezależni badacze zainteresowani polskim dziedzictwem kulturowym, dla których kluczowa jest intuicyjna nawigacja i przyjazny interfejs.
6. Specjaliści ds. sztucznej inteligencji i analizy danych – naukowcy i praktycy zainteresowani wykorzystaniem AI w analizie zasobów kulturowych, którzy będą testować i rozwijać nowe metody analizy tekstów historycznych

Rezultaty projektu

Dzięki realizacji projektu PAN Biblioteka Kórnicka zapewni:

• pełną, otwartą, bezpłatną dostępność cyfrową wybranych zasobów kultury,
• nowoczesne narzędzia badawcze i edukacyjne dla naukowców, studentów i użytkowników,
• wsparcie dla badań humanistyki cyfrowej poprzez udostępnienie wysokiej jakości danych,
• trwałe zabezpieczenie najcenniejszych zbiorów dziedzictwa narodowego.

Projekt znacząco wzmocni także widoczność PAN Biblioteki Kórnickiej w krajowej i międzynarodowej infrastrukturze naukowej i dziedzictwa cyfrowego.