Zaginiony Rzym i Konstantynopol Ryszarda Berwińskiego w naszych zbiorach

Pod koniec września 2026 roku Biblioteka Kórnicka weszła w posiadanie nieznanych dotychczas rękopisów Ryszarda Berwińskiego (1819-1879) – autora wierszy i prozy, badacza wielkopolskiego folkloru, działacza niepodległościowego oraz wieloletniego emigranta do Imperium Osmańskiego. Wśród nieopublikowanych nigdy wcześniej dokumentów tego ważnego poznańskiego pisarza znajduje się obszerna korespondencja z ostatnich lat jego życia oraz fragment dzieła, nad którym poeta pracował podczas pobytu w Turcji – Rzym i Konstantynopol, czyli Zachód i Wschód Europy od półtora tysiąca lat w zatargu.

Kilkadziesiąt kart dobrze zachowanych, oryginalnych listów da historykom i filologom wgląd w losy polskiej emigracji w Turcji w latach 60. i 70. XIX wieku. Analiza ich treści dostarczy być może odpowiedzi na wiele pytań, które od lat nurtowały badaczy wydarzeń na Wschodzie, a także pozwoli znacząco uzupełnić stan wiedzy o końcowej fazie życia Berwińskiego. Fragmenty Rzymu i Konstantynopola są zaś szczególnie cenne jako przykład XIX-wiecznej historiografii dotyczącej Turcji, a także jako dzieło ukazujące nietuzinkowy punkt widzenia na wciąż żywą kwestię konfliktu Wschodniego i Zachodniego świata. Jest to zatem znalezisko w równym stopniu przełomowe dla pasjonatów literatury, historii, geopolityki i orientalizmu.

Odkrycie jest sensacyjne, co podkreślają badacze spuścizny Berwińskiego z Instytutu Filologii Polskiej Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza. O istnieniu tych listów oraz o pracy nad Rzymem i Konstantynopolem wiedzieli już biografowie poety w okresie międzywojennym. Ostatni raz odnotował ich istnienie Tymon Terlecki w 1933 roku, wydając Listy tureckie Berwińskiego. Trafił on na wzmiankę o wysłaniu tych manuskryptów ze Stambułu do Poznania, nie był jednak w stanie dotrzeć do oryginałów – na tym trop się urywał. O Rzymie i Konstantynopolu sądzono zaś, że spłonął w całości podczas pożaru stambulskiego domu poety. Teraz, po blisko stu latach od poszukiwań Terleckiego i półtora wieku od wysyłki, rękopisy – znajdujące się przez cały ten czas w rodzinnych zbiorach anonimowego darczyńczy – ujrzały światło dzienne.

Trudno przecenić wartość tego odkrycia dla badaczy i miłośników polskiego romantyzmu oraz wszystkich zainteresowanych rozwojem relacji polsko-tureckich. Rękopisy są badane przez kolejnych specjalistów, a następnie zostaną zapewne wydane w formie edycji krytycznej. Pracom nad tym fascynującym odkryciem towarzyszyć będą również wydarzenia o charakterze popularyzatorskim, których celem będzie przypomnienie i przybliżenie intrygującego życiorysu i twórczości poznańskiego poety.

Już teraz zapraszamy 10 grudnia 2026 roku (godz. 18.00) do Pałacu Działyńskich na spotkanie wokół Berwińskiego i tego odkrycia w ramach cyklu Czwartki Literackie.

Opis pozycji w naszym katalogu można znaleźć tutaj.