Sala powstała w czasie ostatniej przebudowy zamku z połączenia dwóch pomieszczeń, dobudowania trzeciego w czworobocznej wieży i podwyższenia o jedną kondygnację. Za czasów Tytusa Działyńskiego przeznaczona była na bibliotekę, dopiero jego syn Jan urządził w niej salę muzealną, w której zgromadzono pamiątki rodzinne i narodowe, częściowo w dużych gablotach stojących do dnia dzisiejszego naprzeciw okien, a zbroje w wielkiej szafie bibliotecznej (zachowała się jej dolna część).
Sala składała się z trzech różnych, poł±czonych ze sob± wnętrz których architektura i dekoracja nawiązuje do Dziedzińca Lwów i Dziedzińca Mirtów Alhambry – wspaniałych pałaców arabskich w Grenadzie (Hiszpania). Wykorzystano tu rzadkie w rezydencjach żeliwne kolumny i kręcone schody prowadzące na galerię.
Przednia część, przykryta jest drewnianym stropem i otoczona z trzech stron mauretańskim, kolumnowym portykiem. Na galerii i w przylegających do nie pomieszczeniach znajdują się magazyny najstarszych zbiorów bibliotecznych. Pod portykiem wyeksponowane są militaria związane głównie z husarią – ciężką jazdą, która w Polsce przez wiek XVII stanowiła cenioną formację wojskową, często decydującą o zwycięstwie zwłaszcza w wojnach przeciwko Turkom, Tatarom, ale także Szwedom. Na stelażach zawieszone są kirysy husarskie z szyszakami i karaceny z XVII w. lub początku XVIII w. Zwraca uwagę niezwykle rzadka pełna zbroja husarska z zachowanym skrzydłem. Pośrodku usytuowane są lufy armatnie z XVIII w.: jedna z arsenału warszawskiego, druga pruska zdobyta w czasie wojen napoleońskich w 1807 r. przez brygadę generała Sokolnickiego, z napisem „Ultime ratio regis” (tzn. ostatni argument królewski)
Obok schodów ustawione są kopie husarskie z przełomu XVII i XVIII w., z których tylko kilka zachowało się w Polsce.
Pod galeryjką zawieszone są obrazy o tematyce historycznej: pośrodku „Władysław IV pod Smoleńskiem„, kiedy król przyjmuje hołd dowódców rosyjskich po wygranej bitwie w 1634 r. Po bokach wiszą wizerunki hetmanów: Stanisława Koniecpolskiego (1591-1648), Jana Zamoyskiego (1542-1605), Stefana Czarneckiego (1599-1665) i Karola Chodkiewicza (1560-1621), dzieła znanego malarza nadwornego Jana Bogumiła Plerscha (1732-1817) z 1799 r. Z boku wiszą portrety królów szwedzkich na pamiątkę toczonych z nimi wojen: Gustawa II Adolfa (1594-1632) i Karola XII (1682-1718) orazportrety słynnych Polaków z 1784 r. pędzla Friedricha Klossa – księdza Piotra Skargi i Mikołaja Kopernika.
Między oknami wiszą miecze dwuręczne piechoty z XVI w. Stoi tu stelaż, na którym wyłożone są polskie działka wiwatowe i moździerze z XVII-XIX w.
W tej części sali znajduje się neogotycka gablota z bronią palną długą z XVII-XIX w. Obok stoi wielka szafa hamburska z początku XVIII w. z wyrzeźbionymi postaciami biblijnymi.
W przejściu do następnej części sali stoi gablota z hełmami i kuszą myśliwską z XVI w., pistoletami z XVII-XIX w., prochownicami i husarskimkoncerzem z 2. połowy XVII w. Obok wisi ciekawa kompozycja – „Apoteoza cesarza Leopolda II Habsburga„, pogromcy islamu (wykonana w wosku przed 1705 r.) z przedstawieniem czterech kontynentów: Europy, Afryki, Ameryki i Azji.
Środkowa część sali jest przykryta płaskim stropem z belkowaniem sugerującym odkrytą więźbę dachową. Na ścianach umieszczone są wykonane w sztukaterii herby Polski i Litwy, a także ziem wchodzących niegdyś w skład Rzeczpospolitej lub lennych w stosunku do niej w XVI w.
W gablotach między oknami wystawiona jest broń pochodzenia wschodniego z XVII i XVIII w. – jatagany i dziryty tureckie oraz buzdygany rotmistrzowskie z ukrytym w trzonie sztyletem. W drugiej gablocie znajdują się paradne karabele z głowniami ze stali damasceńskiej z XVII w.
W narożnikach tej części sali ustawione są XIX-wieczne popiersia brązowe: kanclerza Jana Zamoyskiego (1541-1605), Tytusa Działyńskiego, generała Władysława Zamoyskiego i księcia Adama Jerzego Czartoryskiego (1770-1861). Pośrodku stoi gablota z odznakami i orderami, w której eksponowane są znaki lóż wolnomularskichz 1. ćwierci XIX w., klucze szambelańskie z 1. połowy XVIII w. W gablocie ustawionej przed arkadą zgromadzone są miniatury przedstawiające królów polskich z dynastii Piastów i Jagiellonów namalowane przez Marcelego Krajewskiego (1843-1921) na zlecenie Jana Działyńskiego. Wśród miniatur historycznych szczególnie cenna jest owalna podobizna Napoleona I, malowana na kości przez jednego z najznakomitszych miniaturzystów tej epoki, Jean Baptiste Isabey’a (1767-1855).
Naprzeciw okien stoją dwie XIX-wieczne gabloty muzealne. W prawej wystawiona jest ceramika. Są to głównie koszyczki porcelanowe, figury i grupy figuralne przedstawiające sceny rodzajowe, mitologiczne lub ptaki wykonane w Miśni lub Berlinie. Rzadkością są figury szlachciców i amorki w polskich strojach. Wystawiony jest tu okazały półmisek majolikowy z Urbino z apoteozą bogini Wenus (lata 1540-1545).
Lewą gablotę wypełniają zbiory sreber, głównie kubki, kufle i puchary, wyroby warsztatów złotniczych z Gdańska, Augsburga, Berlina oraz Wrocławia. Wśród nich wyróżnia się puchar wrocławski z 1757 r. w kształcie kobiety, służący do spełniania toastów przez młodą parę w czasie wesela. Zgromadzona jest tu także kolekcja sztućców – głównie łyżek z początku XVII w. oraz pasków, guzów do stroju szlacheckiego oraz woreczek aksamitny, haftowany królowej francuskiej Marii Leszczyńskiej.
Nad gablotami wiszą obrazy: „Wjazd Henryka III do Wenecji z 1574 r.” oraz dzieło szkoły hiszpańskiej z 1 połowy XVII w. „Dwunastoletni Jezus w świątyni„.
W najdalszej części sali, przykrytej sklepieniem gwiaździstym zgromadzone są zabytki sztuki kościelnej. Najcenniejszy wśród nich jest unikalny srebrny ołtarz w formie tryptyku z 16 płycinami przedstawiającymi tajemnice różańcowe i Matkę Boską Różańcową ze śś. Dominikiem i Katarzyną Sieneńską. Reliefy zalicza się do wybitnych polskich dzieł złotniczych powstałych w 1. ćwierci XVII w.
We wnęce z prawej strony stoi XIX-wieczny drewniany ołtarz maryjny, wykonany z użyciem rzeźb pochodzących z Antwerpii z XV/XVI w. W gablocie stojącej naprzeciw znajdują się m.in.: dyptyk z kości słoniowej ze scenami Koronacji Matki Boskiej i Pokłonem Trzech Króli (Francja 3 ćwierć XIV w.), haftowane preteksty z ornatów z XV i XVI w. oraz późnogotycki kielich z początku XVI w. Nad gablotą wisi obraz przedstawiający św. Hieronima, a po lewej stronie ołtarza jeden z najcenniejszych obrazów w zbiorach kórnickich, epitafium Jana Borka (zm. 1403), kasztelana wiślickiego, dzieło warsztatu krakowskiego z lat 1520-1530, pochodzące z katedry wawelskiej. Obok gabloty leżą romańskie ciosy kamienne z maskami demonów z kościoła Najświętszej Panny Marii w Inowrocławiu. Między ołtarzami ustawione są drzwi i kamień fundacyjny ze zniszczonego w czasie II wojny światowej późnogotyckiego kościoła w Bninie (koło Kórnika).
W części środkowej Sali Mauretańskiej, pod arkadą znajduje się przejście do dwóch małych aneksów.